Malaysia telah melalui tempoh ketidaktentuan politik yang panjang antara tahun 2018 hingga 2022 dan kemudiannya beransur mencapai kestabilan politik yang lebih baik selepas Akta Anti Lompat Parti Pindaan 2022 berkuat kuasa. Akta itu bukan sahaja mengukuhkan keyakinan rakyat terhadap sistem demokrasi, malah membantu memastikan mandat yang diberikan oleh pengundi dihormati oleh wakil rakyat yang dipilih.
Meskipun Kerajaan Perpaduan tidak terlepas daripada perbezaan pandangan dalaman, hakikatnya pentadbiran Datuk Seri Anwar Ibrahim berjaya bertahan lebih stabil selama 3 tahun 6 bulan berbanding beberapa kerajaan terdahulu yang tumbang akibat perebutan kuasa dan perubahan sokongan politik.
Berdasarkan perspektif politik Malaysia pasca-2018, tempoh ini amat penting dan signifikan kerana keadaan ini membuktikan Kerajaan Perpaduan antara Kerajaan Persekutuan yang paling stabil selepas period dominasi BN, khususnya selepas pelaksanaan akta berkenaan.
Ironinya, ketika kerajaan semakin stabil, pembangkang pula mula menunjukkan tanda-tanda keruntuhan serius. Menerusi amalan sistem Westminster, pembangkang perlu berfungsi sebagai kerajaan menunggu (government-in-waiting) tatkala kerajaan memerintah sedia ada (authorities of the day) mentadbir negara.
Namun pembangkang hari ini gagal berperanan sebagai kerajaan menunggu kerana berdepan dengan pergolakan dalaman yang berpunca daripada perbalahan antara kem Mohamed Azmin Ali dan kem Hamzah Zainudin.
Persaingan kepimpinan dalam Bersatu kemudiannya merebak secara serius sehingga menjejaskan hubungan dengan rakan komponennya iaitu Pas dan seterusnya menggoncang kestabilan Perikatan Nasional (PN). Pergolakan ini turut melencongkan fokus pembangkang sehingga lebih banyak tertumpu kepada perebutan dalaman berbanding usaha menyediakan alternatif yang sepatutnya ditawarkan kepada rakyat.
Selepas 6 tahun 3 bulan mengharungi pelbagai pasang surut hubungan politik, Pas akhirnya mengambil keputusan untuk menamatkan kerjasama dengan Bersatu, sekali gus menandakan berakhirnya satu episod penting dalam sejarah PN.
Perkembangan ini bukan sahaja mengubah landskap politik pembangkang, malah menimbulkan persoalan mengenai masa depan PN sebagai satu gabungan politik yang berdaya tahan.
Perpecahan tersebut turut membuka ruang kepada pelbagai spekulasi mengenai kemungkinan penjajaran politik baharu menjelang PRN Johor, Negeri Sembilan, Melaka dan seterusnya PRU16.
Namun, cabaran politik bukan hanya berlaku dalam kalangan parti pembangkang, malah Parti Keadilan Rakyat (PKR) iaitu parti teras utama dalam kerajaan Perpaduan turut berhadapan pergolakan sama. Selepas pemilihan parti, perbalahan dalaman PKR semakin melarat sehingga Rafizi Ramli, beberapa tokoh dan pengikut yang sehaluan dengannya mengambil keputusan meninggalkan parti.
Meskipun PKR berusaha menyusun semula struktur organisasinya, kehilangan tokoh berpengaruh seperti Rafizi boleh memberi kesan terhadap kekuatan parti dalam jangka panjang, khususnya dalam kalangan pengundi bandar dan kelas pertengahan yang selama ini menjadi penyokong penting PKR.
Ketika suhu pergolakan dalaman dalam kalangan parti politik kerajaan dan pembangkang semakin memuncak, tindakan kepimpinan negeri menerusi Menteri Besar Johor dan Negeri Sembilan mengumumkan pembubaran Dewan Undangan Negeri (DUN) masing-masing telah mencetuskan dilema yang lebih besar mengenai hala tuju politik serta persediaan rakyat.
Adakah rakyat benar-benar bersedia untuk menghadapi pilihan raya secara tiba-tiba, malah kemungkinan PRU16 lebih awal daripada jangkaan? Ketika ekonomi negara sedang berada dalam fasa pemulihan, pelaburan asing sedang diperkukuhkan dan kerajaan memberi tumpuan kepada isu kos sara hidup, sebahagian rakyat mungkin melihat pilihan raya awal yang dicipta ini sebagai gangguan kepada proses pemulihan yang sedang berlangsung.
Pada masa sama, pendekatan UMNO berbeza dengan seteru politiknya apabila berusaha menggerakkan proses penyatuan bekas pemimpin menerusi Rumah Bangsa dan membina semula kekuatannya. Strategi ini memperlihatkan UMNO sedang meneroka pendekatan politik berbeza berbanding parti politik lain, semakin terbuka menyesuaikan perubahan dengan ekosistem pengukuhan politik dan mempersiapkan diri untuk menghadapi persaingan dalam pilihan raya dalam tempoh terdekat.
Berdasarkan perkembangan politik semasa, Kerajaan Perpaduan masih mempunyai kelebihan ketara dari segi kestabilan politik, kekuatan jentera serta kedudukannya sebagai kerajaan Persekutuan. Faktor-faktor ini meletakkan gabungan Kerajaan Perpaduan dalam posisi yang lebih bersedia untuk menghadapi mana-mana pilihan raya dalam tempoh terdekat.
Sebaliknya, blok pembangkang masih berdepan cabaran besar termasuk krisis kepimpinan, perpecahan dalaman dan proses penyusunan semula gabungan politik yang masih belum menemui titik penyelesaian.
Namun, politik Malaysia pasca 2018 membuktikan bahawa politik tidak statik dan perubahan boleh berlaku dengan pantas pada bila-bila masa sahaja.
Justeru, walaupun Kerajaan Perpaduan di peringkat Persekutuan dinilai lebih bersedia pada hari ini, pemenang sebenar hanya bergantung kepada sejauh mana setiap parti mampu meyakinkan rakyat bahawa mereka mempunyai pelan yang jelas untuk memimpin negara dalam suasana ekonomi dan geopolitik yang semakin mencabar.
Hakikatnya, isu utama bukan lagi sama ada negara mampu mengadakan PRU16 dalam masa terdekat tetapi perkara pokok yang lebih mustahak adalah sama ada pilihan raya itu benar-benar diperlukan ketika rakyat mengharapkan kestabilan politik, pertumbuhan ekonomi yang mampan serta penyelesaian terhadap pelbagai cabaran kehidupan harian. Amalan demokrasi yang semakin matang dan kestabilan politik sebenarnya harus dilihat sebagai instrumen untuk memajukan negara, bukannya alat untuk menentukan siapa yang memegang kuasa.
Dr. Mohammad Tawfik Yaakub ialah Pensyarah Kanan Jabatan Sains Politik Universiti Malaya (UM)
